Zabytek Miesiąca to idea, którą zaczęliśmy realizować w Muzeum Archeologicznym w Gdańsku od kwietnia 2015 roku. Co miesiąc prezentujemy jeden lub kilka zabytków z naszych zbiorów. Zabytki i historie o nich prezentowane są w formie mini wystawy na holu Domu Przyrodników, a także na naszej stronie internetowej www.archeologia.pl. „Bohaterami miesiąca” zostają zabytki dotychczas nieprezentowane, nowe nabytki, lub zabytki nie pasujące do dotychczas przygotowywanych ekspozycji. Zabytki pochodzą z wszystkich działów merytorycznych muzeum i zostały opracowane przez specjalistów z tych jednostek

Beata Ceynowa
Muzeum Archeologiczne w Gdańsku

2015    
kwiecień 2015: „Popielnica z Starogardu”, kurator dr P. Fudziński
maj 2015: „Klamra z miejscowości Wolny Dwór koło Skarszew”, kurator mgr E. Adamska-Grzymała
czerwiec 2015: „Grzechotka z Kczewa-Młynek”, kurator mgr A. Ostasz
lipiec 2015 „Mule - niezwykły bucik z ulicy Jaglanej”, kurator mgr B. Ceynowa
sierpień 2015: „Koński grzebień z badań wykopaliskowych przy ulicy Piwnej w Gdańsku” kurator mgr E. Trawicka
wrzesień 2015 „Miniaturowe naczynie gliniane z epoki kamienia z osady łowców fok w Rzucewie”, kurator mgr D. Król
październik 2015 „Petroglify z Sudanu”, kuratorzy mgr E. Kołosowska, mgr Z. Borcowski
listopad 2015 „Paradne ostrogi wojownika z cmentarzyska w miejscowości Ciepłe” kurator mgr Z. Ratajczyk
grudzień 2015 „Święty Graal z Gdańska? Niecodzienne znalezisko glinianego pucharka w XIII wiecznej osadzie przygrodowej w Gdańsku” kurator mgr B. Kościński

2016
styczeń 2016 – „Plakietka pielgrzymia ze sceną pokłonu Trzech Króli z badań wykopaliskowych przy ul. Długie Ogrody w Gdańsku” kuratorzy wystawy H. Paner, E. Trawicka
luty 2016 – „Srebrne bransolety ze skarbu w Łążynie” kurator wystawy A. Ostasz
marzec 2016 – „Brązowe nagolenniki ze skarbu w Rekowie koło Redy” kurator wystawy P. Fudziński,
kwiecień 2016 – „Czy Sambor czegoś nie zgubił? Rogowy grzebyk z podgrodzia gdańskiego” kurator wystawy E. Drozd
maj 2016 – „Najstarsze zabytki Pomorza Gdańskiego – grociki krzemienne do strzał” kurator wystawy O. Felczak
czerwiec 2016 – „Nowożytna plomba tekstylna  archeologicznych przy ulicy Podwale Przedmiejskie w Gdańsku” kurator wystawy J. Jabłońska-Dyrda
lipiec 2016 – „Bezcenne znalezisko z chaty rybaka” kurator wystawy E.Trawicka
sierpień 2016 – „Ceremonialne naczynie ceramiczne z Peru” kurator wystawy E. Kołosowska
wrzesień 2016 – „Krautstrunk – późnośredniowieczny pucharek do wina”, kurator wystawy O. Krukowska
październik 2016 – „Chopper – kamienne narzędzie kultury Olduvai” kuratorzy wystawy H. Paner, M. Masojć (Instytut Archeologii Uniwersytetu Wrocławskiego),
listopad 2016 – „Rzymska misa z Galii znaleziona na szlaku bursztynowym w Pudłowcu”, kurator wystawy E. Adamska-Grzymała
grudzień 2016 – „Emaliowana zapinka z grobu dziewczynki odkryta na cmentarzysku w Babim Dole-Borczu” kurator wystawy M. Tuszyńska
 
2017
styczeń 2017 „Dzban gliniany kultury łużyckiej z cmentarzyska w Gapowie, gm.Stężyca”, kurator wystawy: P. Fudziński
luty 2017„Siekiera kamienna z Morzeszczyna”, kurator wystawy: O. Felczak i D. Król
marzec 2017 „Zagadkowa luneta odkryta w Gdańsku”, kurator wystawy: A. Jędrzejczak-Skutnik
kwiecień-maj 2017 „Najstarsze świadectwa chrystianizacji Gdańska z badań przy ulicy Tartacznej”, kurator wystawy: E. Trawicka
czerwiec 2017 „Zoomorficzne naczynie kultury Diaguita z Chile”, kurator wystawy: E. Kołosowska
lipiec 2017 „Baselard z Gdańska”, kurator wystawy: M. Kuik
sierpień 2017 „Odważniki do monet złotych jako świadectwa kontaktów handlowych Gdańska z Niderlandami w 2 poł. XV wieku”, kurator wystawy: B. Ceynowa
wrzesień 2017 ”Narzędzie grzebykowe do zdobienia naczyń glinianych z osady w Lipiankach”, kuratorzy wystawy: P. Dąbrowski i M. Tuszyńska
październik 2017 „Rybackie narzędzia do połowu ryb z grodziska w Chmielnie”,kurator wystawy: A. Ostasz
listopad 2017„Kartusz trumienny Johana Heinricha Cnefeliusa”, kurator wystawy: E. Trawicka
grudzień 2017 „Kufel z Gdańska”, kurator wystawy: O. Krukowska
 
2018
styczeń 2018 „Czarka szklana z cmentarzyska w Pruszczu Gdańskim” – kurator wystawy E. Adamska-Grzymała
luty 2018 „Popielnica twarzowa z wczesnej epoki żelaza z Niestępowa, gmina Żukowo” – kurator wystawy P. Fudziński
marzec 2018 „Narzędzie czy broń? Tajemniczy przedmiot z latryny” – kurator wystawy M. Kuik
kwiecień 2018 „Gliniana amfora z nadmorskiej osady neolitycznej w Rzucewie,gmina Puck” – kurator wystawy D. Król
maj 2018 „Dzban typu Hansekanne z badań archeologicznych przy ulicy Świętego Ducha w Gdańsku” – kurator wystawy E. Trawicka
czerwiec 2018 „Gliniane świnki z Gdańska” – kurator wystawy M. Jodczyk
lipiec 2018 „Maska ludu Punu” – kurator wystawy E. Kołosowska
sierpień 2018 „Święta Wilgefortis – kobieta (z brodą) na krzyżu” – kurator H. Paner
wrzesień 2018 „Terkotka-gwizdek z latryny przy ulicy Tandeta” – kurator A. Jędrzejczak-Skutnik
październik 2018 „Klocek do wyrobu koronek z XVII-XVIII wieku” – kurator J. Jabłońska-Dyrda
listopad 2018 „Monety II Rzeczpospolitej odkryte w Gdańsku”– kurator B. Ceynowa
grudzień 2018 „Wczesnośredniowieczna waza z Kisewa” – kurator A. Ostasz

2019
styczeń 2019 „Popielnica z cmentarzyska w Rębie” – kurator P. Fudziński
luty 2019 „Kapsuła czasu z Koźlin” – kurator B. Ceynowa
marzec 2019 „Sacrum – profanum. Apokalipsa w latrynie” – kurator E. Drozd-Wadyl
kwiecień 2019 „Gliniana miseczka z cmentarzyska kultury wielbarskiej w Kamienicy Szlacheckiej” – kurator M. Tuszyńska
maj 2019 „Zestaw Walezego” – kurator M. Kuik
czerwiec 2019 „Kamienie probiercze z cmentarzyska w Ciepłem” – kurator S. Wadyl
lipiec 2019 „Gwiżdżące naczynie ceramiczne kultury Chorrera z Ekwadoru” – kurator E. Kołosowska
sierpień 2019 „XVIII-wieczna zabawka erotyczna z Podwala Przedmiejskiego w Gdańsku” – kurator A. Jędrzejczak-Skutnik
wrzesień 2019 „Dysk bursztynowy z epoki kamienia” – kurator D. Król
październik 2019 „Dzbany z gdańskiej tawerny” – kurator B. Kościński
listopad 2019 „Gwizdek pielgrzymi z XV wieku” – kurator H. Paner
grudzień 2019 „Grzebień rogowy z Gdyni Oksywia” – kurator A. Ostasz
 
2020
styczeń 2020 „Krzemienne sierpy z epoki kamienia” – kurator O. Felczak
luty 2020 „Brązowa szpila ze skarbu w Lipince” – kurator P. Fudziński
marzec 2020 „Porcelanowa laleczka – zagubiona przyjaciółka małej gdańszczanki z XIX wieku”– kurator E. Trawicka
kwiecień 2020 „Znak pielgrzymi z Gdańska z XV w.: św. Kwiryn z Neuss – patron chroniący od zarazy” – kurator H. Paner
maj 2020 „Świecznik w typie klatki dla ptaków” – kurator B. Ceynowa
czerwiec 2020 „Korona królewska afrykańskiego ludu Joruba” – kurator E. Kołosowska
lipiec 2020 „Kociołek z Pudłowca – import z terenów prowincji rzymskich” - kurator M. Tuszyńska
sierpień 2020 „Talerz ze strumienia” – kurator M. Jagusiak
wrzesień 2020 „Latarnia z ulicy Toruńskiej” – kurator B.Ceynowa
październik 2020 „Połowa zegara” – kurator M. Kuik
listopad 2020 „Skarbonka bez dna” – kurator A. Ostasz
grudzień 2020 „Garnek typu Kugeltopf” – kurator B. Kościński

2021
styczeń 2021 "Popielnica z cmentarzyska kultury pomorskiej w Starej Jani" – kurator P. Fudziński
luty 2021 „Bursztynowa zawieszka w kształcie młota Thora” – kurator A. Ostasz
marzec 2021 "Siekierka brązowa z Krzywego Koła (gmina Suchy Dąb)" – kurator P. Fudziński
kwiecień 2021 "Stilus – zapomniany przyrząd do spisywania notatek" – kurator E.Trawicka
maj 2021 „Brodacz z gdańskiej Wyspy Spichrzów” – kurator B. Kościński
czerwiec 2021 „Diadem z Gniewu z 2 poł. XIV wieku" – kurator K. Patalon
lipiec 2021 „Cegła z inskrypcją zapisaną sumeryjskim pismem klinowym" – kurator E. Kołosowska
sierpień 2021 „XIV-wieczny ochraniacz (rerebrace) z Wyspy Spichrzów” – kurator B. Ceynowa
wrzesień 2021 „Jednosieczny miecz żelazny w pochwie drewnianej, odkryty na cmentarzysku w Opaleniu” – kurator M. Tuszyńska
październik 2021 „Bucik z ulicy Szerokiej w Gdańsku” – kurator A. Jędrzejczak-Skutnik
listopad 2021 „Zawieszka bursztynowa z epoki kamienia z osady w Rzucewie” - kurator D. Król, O. Felczak
grudzień 2021 „Kuttrolf – naczynie żartobliwe” – kurator M. Jagusiak

2022
styczeń 2022 „Popielnica z wczesnej fazy epoki żelaza z Wielkiej Wsi (Władysławowa)" – kurator Piotr Fudziński
luty 2022 „Wachlarz z badań wykopaliskowych przy ul. Szerokiej w Gdańsku" – kurator Beata Ceynowa
marzec 2022 „Średniowieczna lalka z gdańskiej Wyspy Spichrzów” – kurator Ewa Trawicka
kwiecień 2022 „Ogrzewacz pokojowy do stóp (XVII/XVIII wiek)" – kurator Anna Jędrzejczak-Skutnik
maj 2022 „Zapomniana popielnica twarzowa z Pomorza Wschodniego”– kurator Piotr Fudziński
czerwiec 2022 „Średniowieczny grot ze wsi Leszkowy” – kurator Katarzyna Patalon
lipiec 2022 „Brązowa bransoleta z Kamerunu" – kurator Elżbieta Kołosowska
sierpień 2022 „Topór bojowy z Malborka" – kurator Marcin Jagusiak
wrzesień 2022 „Szpila czy zawieszka z bursztynu? Unikat z osady łowców fok w Rzucewie – kuratorzy Danuta Król, Olgierd Felczak
październik 2022 „Ozdobne szczypce z grobu wojownika w Opaleniu" – kurator Małgorzata Tuszyńska, Anna Strobin
listopad 2022 „Oliwna lampka szklana” – kurator Olga Krukowska
grudzień 2022 „Rękojeść bez ostrza” – kurator Marek Kuik

2023
styczeń 2023 „Zdobione popielnice z Borucina – unikaty kultury pomorskiej" – kurator Piotr Fudziński
luty 2023 „Niderlandzka fajka z dzbankiem " – kurator Joanna Dąbal, Maria Karolina Kocińska
marzec 2023 „Król na talerzu” – kurator Marek Kuik
kwiecień 2023 „Siekiera i topór z epoki kamienia znalezione w Gdyni” – kurator Danuta Król, Olgierd Felczak
maj 2023 „Wczesnośredniowieczne haki” – kurator Adam Ostasz
czerwiec 2023 „Kafel piecowy ze Starogardu Gdańskiego” – kurator Katarzyna Patalon
lipiec 2023 „Zawsze pod ręką – skórzana torebka z badań przy ul. Toruńskiej 10a w Gdańsku” - kurator Beata Ceynowa
sierpień 2023 „Puchary tulipanowe z Sudanu” - kurator Elżbieta Kołosowska
wrzesień 2023 „Koniczna czarka szklana” - kurator Olga Krukowska
październik 2023 „Kafel fryzowy i myśliwi na polowaniu”– kurator Karolina Szczepanowska
listopad 2023 „Zagadkowa forma odlewnicza z Zakrzewa” – kurator Marcin Jagusiak
grudzień 2023 „Jedwabna poduszeczka na szpilki z krypty Adelgundy Zappio” – kurator Joanna Jabłońska-Dyrda

2024
styczeń 2024 „Popielnica twarzowa z rysunkiem jeźdźca" – kurator Piotr Fudziński
luty 2024 „Skórzana okładzina rękojeści miecza" – kurator Beata Ceynowa
marzec 2024 „Guziki mundurowe z XIX wieku” – kurator Marek Kuik
kwiecień 2024 „Segment kopułki pieca" – kurator Karolina Szczepanowska
maj 2024 „Dzban i pucharek hanzeatyckiego kupca z XIII wieku" – kurator Bogdan Kościński
czerwiec 2024 „Klucz do Klasztorka" – kurator Katarzyna Patalon
lipiec 2024 „Dźwięczący głaz – instrument muzyczny z Sudanu"– kurator Elżbieta Kołosowska
sierpień 2024 „Czasza kielicha z gryfinem" – kurator Olga Krukowska
wrzesień 2024 „Hornbook – tabliczka do nauki czytania" - kurator Ewa Trawicka
październik 2024 „Topór rogowy z Kątów Rybackich”– kurator Danuta Król, Olgierd Felczak
listopad 2024 „Fajka masońska” – kurator Marcin Jagusiak
grudzień 2024 „Miecz z wczesnośredniowiecznego cmentarzyska w Ciepłem” – kurator Adam Ostasz

2025
styczeń 2025 „Brązowy miecz z Barchnów" – kurator Piotr Fudziński
luty 2025 „Popielnica twarzowa z Gdańska-Lipiec" – kurator Piotr Fudziński
marzec 2025 „Bakelit z warsztatu biżuteryjnego” – kurator Maciej Ignasiak
kwiecień 2025 „Grot włóczni z cmentarzyska w Ciepłem” – kurator Marcin Jagusiak
maj 2025 „Kafel gdański z XVIII wieku” – kurator Karolina Szczepanowska
czerwiec 2025 „Futerał na tabliczki woskowe” – kurator Beata Ceynowa
lipiec 2025 „Garnek z cmentarzyska w Sudanie” – kurator Elżbieta Kołosowska
sierpień 2025 „Narzędzia z krzemienia pasiastego na Pomorzu” – kurator Danuta Król
wrzesień 2025 „Lutnista ze szklanej flaszy” – kurator Olga Krukowska
październik 2025 „Bulla Grzegorza IX” – kurator Beata Ceynowa, Ewa Trawicka
listopad 2025 „Jegomość z prochownicy” – kurator Marek Kuik
grudzień 2025 „Baba pruska z Mózgowa” – kurator Adam Ostasz

2026

styczeń 2026 „Popielnica z Kleszczewa Kościerskiego" – kurator Piotr Fudziński
luty 2026 „Naczynie wanienkowate z elbląskiej Modrzewiny" – kurator Danuta Król
marzec 2026 „Siatka Rabitza znaleziona w Gniewie” – kurator Marcin Jagusiak
kwiecień 2026 „Skóra z “Francuskiej Lilii” – kurator Beata Ceynowa
maj 2026 „Pierścionek zaręczynowy typu fede z XVI/XVII wieku” – kurator Aleksandra Jabłońska
czerwiec 2026 „Biżuteria ludu Rashaida” – kurator Elżbieta Kołosowska
lipiec 2026 "Zestawy do krzesania ognia z cmentarzyska w Opaleniu" – kurator Małgorzata Tuszyńska
sierpień 2026 "Dziecięca pończocha z XVI wieku" – kurator Joanna Jabłońska-Dyrda

Ukryj opis

Organizacja wystawy czasowej „Kawa czy herbata? Archeologiczne świadectwa konsumpcji napojów w dawnym Gdańsku” to doskonała okazja do zaprezentowania znajdującej się w zbiorach Muzeum Archeologicznego w Gdańsku kolekcji naczyń i pojemników ilustrujących bogactwo tradycji związanych ze spożywaniem różnych napojów w dawnym Gdańsku. W wielu aspektach, takich jak picie kawy, herbaty czy czekolady, Gdańsk, z racji swojego portowego charakteru, był prekursorem nowo rodzących się zwyczajów, przenosząc je za pośrednictwem swoich kupców do wszystkich zakątków Rzeczypospolitej.
Katalog jest obecnie do pobrania w wolnym dostępie na stronie internetowej muzeum: https://archeologia.pl/!pliki/wydawnictwa/katalog-mag.pdf

W średniowieczu i okresie nowożytnym picie dostarczanej wodociągami wody wiązało się z dużym ryzykiem zatrucia nieczystościami, dlatego gdańszczanie zmuszeni byli gasić pragnienie w inny sposób. Najpopularniejszym napojem, spożywanym zarówno przez dorosłych, jak i dzieci, było piwo. Gdańsk słynął z produkcji zarówno wysokogatunkowych piw „dubeltowych”, jak piwo jopejskie czy „gdańskie”, jak i tańszych piw jasnych, do których zaliczał się „krolling”.

W zamożniejszych domach pojawiały się często wina, przeważnie słodkie hiszpańskie małmazje, ciężkie włoskie i portugalskie madery, lżejsze wreszcie i bardziej cierpkie francuskie bordeaux oraz reńskie rieslingi. Lubiano popijać wino grzane z różnymi dodatkami, często przyprawami korzennymi i jajkiem. W drugiej połowie XVI w. modne stało się picie wódki, w ślad za czym, jak grzyby po deszczu, zaczęły powstawać w mieście gorzelnie. Pod koniec XVI wieku z Lier we Flamandii przybył do Gdańska niejaki Ambrosius van Moellen i otrzymał zgodę na produkcję napojów „rozweselających”. Jemu to właśnie przypisuje się stworzenie receptury najbardziej gdańskiego ze wszystkich likierów świata – goldwassera. Obok słynnej złotej wódki wyrabiano tu również zwykłą gorzałkę oraz świetne wódki gatunkowe, zaprawiane mocno ziołami, korzeniami, skórkami pomarańczy i cytryn oraz anyżkiem. Znane one były one w całym kraju, a nawet za granicą.

W XVII w. weszła w użycie w kręgach zamożnych mieszczan kawa i herbata, a portowe położenie miasta sprzyjało szerzeniu się w nim tego rodzaju nowości. Do Gdańska ziarna kawy przywożono z Francji, Holandii i w dużej mierze z Hamburga; herbatę natomiast z portów holenderskich, Bremy oraz w mniejszym stopniu z Hamburga. To właśnie w Gdańsku, na przełomie XVII i XVIII wieku, powstała pierwsza w Polsce kawiarnia, której właścicielem był menonita Anthon Momber. Liczba kawiarni w nadmotławskim grodzie stale rosła, szczególnie w ostatnich trzydziestu latach XVIII wieku. W tym okresie prężnie działała kawiarnia Ernsta Jakoba Duisburga przy ul. Za Murami, w której z czasem zaczęto organizować również koncerty. W 1780 roku, przy ul. Ogarnej, otwarta została pierwsza w Gdańsku pijalnia czekolady. Od tego czasu słodki aromatyczny napój na zawsze podbił serca gdańszczan. W XIX wieku do długiej listy spożywanych w Gdańsku napojów dołączyły butelkowane wody mineralne, sprowadzane z najznamienitszych ujęć w Europie, takich jak Niederselters, Nassau czy Bad Kissingen.

Wszystkie te napoje wpisały się mocno w tradycje stołu gdańskich mieszczan. Spożywane codziennie podczas  wspólnych posiłków rodzinnych, spotkań towarzyskich i rozmaitych uroczystości, wymagały odpowiedniej na każdą okazję oprawy w postaci naczyń do przechowywania, serwowania i konsumpcji. Przedmioty tej kategorii są jednymi z najczęściej spotykanych zabytków ruchomych odkrywanych przez archeologów podczas badań wykopaliskowych w historycznej części Gdańska. Świadczą one nie tylko o intensywności prowadzonej wymiany handlowej, ale też o zamożności mieszkańców miasta, ich potrzebach estetycznych i dążeniu do podnoszenia prestiżu społecznego poprzez nabywanie modnych towarów.

(wstęp Ewa Trawicka, Muzeum Archeologiczne w Gdańsku)

^{miejsce: Muzeum Archeologiczne w Gdańsku, Dom Przyrodników, ul. Mariacka 25/26.
czas trwania: 08.07.2020-31.12.2020}

^{kuratorzy: Ewa Trawicka i Beata Ceynowa
organizator: Muzeum Archeologiczne w Gdańsku
Projekt współfinansowany przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego}

Ukryj opis